Alexithymia – Giải mã “sự mù cảm xúc” để tìm lại ngôn ngữ bên trong

Giải mã cảm xúc | Alexithymia – Khi bạn không biết mình đang cảm thấy gì

“Có phải mình đang cảm thấy điều gì đó, nhưng… mình không biết nó là gì?”

🧩 1. Alexithymia là gì?

Alexithymia (tạm dịch: “không có từ cho cảm xúc”) không phải là một bệnh, mà là một xu hướng mất kết nối với cảm xúc, bao gồm:

• Không gọi tên được cảm xúc, chỉ biết “có gì đó”

• Khó mô tả nội tâm, hoặc nói rất sơ sài (“vui”, “buồn”)

• Tư duy thiên hướng hiện thực, ít tập trung vào cảm xúc

Theo nghiên cứu, khoảng 10% dân số trải qua alexithymia ở mức độ rõ rệt

✏️ Lịch sử hình thành

Thuật ngữ được giới thiệu lần đầu vào năm 1970 bởi Peter Sifneos và cộng sự, từ tiếng Hy Lạp: a- (không) + lexis (từ ngữ) + thymos (cảm xúc)

Ban đầu dùng để mô tả các bệnh nhân khó diễn đạt cảm xúc trong liệu pháp, sau đó được mở rộng tới nhiều nhóm người – đặc biệt là những ai đã “tắt tiếng” nội tâm trong quá khứ.

🌫️ 2. Cơ chế: Interoception & Mất kết nối cảm xúc

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng alexithymia liên quan mật thiết với interoception – khả năng nhận biết tín hiệu từ cơ thể như nhịp tim, hơi thở, cảm giác căng cơ

Khi cơ thể im lặng:

• Bạn khó cảm thấy đói, lo lắng, tức giận… vì không có tín hiệu vật lý dẫn đường

• Dần dần, não và từ ngữ không còn gắn được với cảm xúc – gây ra alexithymia

Nghiên cứu cho thấy: thiếu hoặc sai lệch tín hiệu nội tại là một trong các nguyên nhân chính. Nhiều người alexithymic không thiếu cảm xúc, mà não không có dữ liệu để gọi tên chúng

⚠️ 3. Ảnh hưởng của Alexithymia

- Với cảm xúc

– Khó kiểm soát – thường dùng chiến lược “thờ ơ” hoặc “né tránh”, dẫn đến stress tích tụ .

– Ít công cụ nội tại để xử lý cảm xúc – dễ bị trầm cảm, lo âu .

- Với mối quan hệ

– Gặp khó khăn trong biểu đạt – dễ trở nên xa cách, khó thân thiết thật sự .

– Mối quan hệ xã hội bị ảnh hưởng – thấy “năng lực kết nối cảm xúc” của mình yếu hơn người khác.

🌱 4. Cách nhận diện

Nếu bạn thấy:

- Thường xuyên không biết mình đang cảm gì, hoặc không thể mô tả cảm xúc

• Mọi thứ được gọi tên quá đơn giản: “Tôi chỉ đang …”

• Thường chọn lảng tránh thay vì thấu nhận

• Cảm thấy mình hay “không thật” trong cuộc trò chuyện cảm xúc

…thì bạn có thể đang trải qua alexithymia ở mức độ nào đó.

✅ Không phải thước đo giá trị

• Không “bệnh”, không “tâm thần” – là cách não phản ứng trong hoàn cảnh nó từng không an toàn

• Nhận diện để từ từ mở lại sự kết nối, chứ không phải để dán nhãn kiểm soát

👣 5. Bước đi nhẹ nhàng để chữa lành

1. Điều chỉnh trạng thái (regulation)

Trước khi lắng nghe nội tâm, hãy đảm bảo bạn ổn với hiện tại. Có thể là đi bộ nhẹ, nghe nhạc, uống nước – để não nhận rằng: “Ồ, mình đang an toàn rồi”.

2. Rèn luyện interoception

• Body‑scan: dừng để cảm từng bộ phận trên cơ thể

• Chú ý hơi thở: thở sâu 3–5 phút, tập trung vào cảm giác không khí chạm mũi, bụng phồng

• Ghi lại cảm giác: “Hôm nay mình cảm thấy gì ở bụng/chân/tay…?”

3. Rèn dùng ngôn ngữ cảm xúc

Từ tín hiệu vật lý, bạn dần tìm được cảm xúc:

“Tim mình đập nhanh, mình đang lo.”

“Mình thấy nặng ở cổ – chắc buồn.”

4. Kiên nhẫn và dịu dàng

Alexithymia không biến mất ngay lập tức.

Hãy xem đây là hành trình khám phá lại sự thật bên trong, không phải cuộc thi bạn phải thắng.

Alexithymia không phải là vấn đề, mà là chìa khóa dẫn bạn về mạch nội tâm đã bị lãng quên.

Bằng việc lắng nghe hơi thở, cơ thể, và từ cảm xúc, bạn không chỉ tìm lại ngôn ngữ bên trong – mà còn tìm lại chính mình.

Mỗi ngày bạn có dành 5 phút để hỏi: “Hôm nay, cơ thể mình có gì để kể với mình không?”

📎 Ghi chú nhỏ từ Emotion Station:

Thuật ngữ “alexithymia” xuất hiện từ những năm 1970, không phải để chẩn đoán – mà để giúp chúng ta nhận diện trạng thái “thiếu từ để nói cảm xúc”, từ đó bắt đầu hành trình hồi sinh nội tâm