🌿 Nguồn lực cá nhân – Tấm khiên bảo vệ sức khỏe tinh thần

Trạm Phát triển cá nhân

Bạn có bao giờ cảm thấy mình đang “rút” năng lượng nhanh hơn là “nạp” không?

Đó có thể là dấu hiệu cho thấy nguồn lực cá nhân (personal resources) của bạn đang bị hao hụt. Và nếu không kịp bổ sung, sự hao hụt này có thể dẫn tới kiệt sức (burnout) – trạng thái mệt mỏi về cả thể chất, cảm xúc và tinh thần.

Theo lý thuyết Conservation of Resources (COR) của nhà tâm lý học Stevan E. Hobfoll, con người luôn nỗ lực bảo vệ, duy trì và phát triển nguồn lực của mình. Khi nguồn lực bị đe dọa hoặc mất đi, căng thẳng (stress) sẽ xuất hiện; khi nguồn lực tăng lên, cảm giác an toàn và hạnh phúc cũng lớn dần.

📌 Nguồn lực cá nhân là gì?

Hobfoll định nghĩa “nguồn lực” là mọi thứ cá nhân coi trọng và giúp họ đạt được mục tiêu. Nguồn lực có thể chia thành 4 nhóm chính:

1. Nguồn lực vật chất (Material Resources) 🏠

   Ví dụ: tài chính, nơi ở, phương tiện đi lại, thiết bị làm việc.

2. Nguồn lực xã hội (Social Resources) 🤝

   Ví dụ: gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, mạng lưới hỗ trợ.

3. Nguồn lực cá nhân bên trong (Personal Resources) 

   🌱Ví dụ: sức khỏe, năng lực chuyên môn, khả năng quản lý cảm xúc, sự tự tin, niềm tin vào bản thân.

4. Nguồn lực năng lượng (Energy Resources) ⚡

   Ví dụ: thời gian, sức lực, sự tập trung, động lực.

📍 Điểm quan trọng: Những nguồn lực này không tồn tại tách biệt – chúng tương tác, hỗ trợ và bổ sung cho nhau. Mất đi một loại nguồn lực lâu dài có thể kéo theo sự suy giảm ở các loại khác.

🔥 Vì sao thiếu hụt nguồn lực dẫn đến burnout?

Burnout không chỉ đơn thuần là “làm việc quá nhiều” mà là trạng thái mất cân bằng nghiêm trọng giữa tiêu hao và phục hồi nguồn lực.

Hobfoll chỉ ra ba nguyên nhân chính:

• Mất mát nguồn lực quan trọng (ví dụ: mất việc, mất thu nhập).

• Đe dọa mất nguồn lực (ví dụ: nguy cơ bị sa thải, lo sợ mất đi mối quan hệ).

• Đầu tư nguồn lực nhưng không được bù đắp (ví dụ: cố gắng hết mình nhưng không nhận được công nhận hay kết quả mong đợi).

Khi mất mát xảy ra liên tục mà không có cơ hội bổ sung, cơ thể và tâm trí rơi vào chế độ “báo động” kéo dài – dẫn tới kiệt sức.

🛡 Nguyên tắc bảo vệ & phát triển nguồn lực theo COR

1. Bảo vệ nguồn lực hiện tại trước khi mở rộng📝

   Ví dụ: Nếu đang bị quá tải công việc, hãy điều chỉnh khối lượng công việc và ngủ đủ trước khi nhận thêm dự án mới.

2. Đầu tư nguồn lực để tạo nguồn lực mới📝

   Ví dụ: Dành thời gian học kỹ năng mới (đầu tư năng lượng và thời gian) để tăng cơ hội nghề nghiệp (nguồn lực xã hội và vật chất).

3. Tận dụng vòng xoáy tích cực của nguồn lực

   Nguồn lực sinh ra nguồn lực. Một mối quan hệ hỗ trợ tốt có thể mang lại cơ hội việc làm mới; một sức khỏe tốt giúp bạn có năng lượng mở rộng mạng lưới.

4. Hạn chế vòng xoáy tiêu cực của mất mát

   Mất mát nguồn lực có thể kéo theo mất mát khác (mất thu nhập → mất nhà → mất tự tin). Phát hiện sớm và can thiệp kịp thời là chìa khóa.

🌼 5 bước thực hành để duy trì nguồn lực cá nhân

1️⃣ Lập bản đồ nguồn lực (Resource Map) 🗺

• Viết ra tất cả nguồn lực bạn có hiện tại, chia theo 4 nhóm.

• Đánh dấu những nguồn lực đang “cạn” hoặc có nguy cơ mất.

2️⃣ Đặt ưu tiên phục hồi ⏳

• Chọn 1–2 nguồn lực quan trọng nhất để bảo vệ và phục hồi trước.

3️⃣ Xây dựng mạng lưới hỗ trợ 🤝

• Kết nối với những người sẵn sàng hỗ trợ, đồng thời bạn cũng sẵn lòng giúp họ.

4️⃣ Đầu tư chiến lược 🎯

• Dành thời gian và công sức vào hoạt động mang lại lợi ích kép (ví dụ: tập thể thao nhóm → vừa nâng sức khỏe vừa kết nối xã hội).

5️⃣ Tự chăm sóc như một phần kế hoạch dài hạn 🪴

• Thời gian nghỉ ngơi, hoạt động sáng tạo, và các thói quen lành mạnh không phải “phần thưởng” mà là “nhiên liệu” duy trì nguồn lực.

💡 Liên hệ với sức khỏe tinh thần

• Khi nguồn lực dồi dào, bạn sẽ cảm thấy an toàn, ít lo âu, và dễ đón nhận thử thách.

• Khi nguồn lực bị hao mòn, não bộ kích hoạt phản ứng căng thẳng, hormone cortisol tăng, dẫn đến mất ngủ, giảm tập trung và suy giảm cảm xúc tích cực.

Một nghiên cứu trên Journal of Occupational Health Psychology (2018) cho thấy: những nhân viên có chiến lược bảo vệ nguồn lực tốt ít bị burnout hơn, ngay cả trong môi trường áp lực cao.

✨ Bài tập hôm nay: “Kiểm toán nguồn lực cá nhân”

1. Chia giấy thành 4 cột: Vật chất – Xã hội – Cá nhân – Năng lượng.

2. Viết tất cả nguồn lực hiện tại vào từng cột.

3. Đánh dấu:

   • ✅ Dồi dào

   • ⚠️ Cần bổ sung

   • ❌ Nguy cơ mất

4. Chọn 1 nguồn lực ⚠️ hoặc ❌ và lập kế hoạch 3 hành động nhỏ để cải thiện trong tuần này.

---

🌿 Bài viết này được chia sẻ từ trải nghiệm cá nhân và hành trình học hỏi của Susan về tâm lý học & kết nối nội tâm. Nếu bạn đang cần thêm sự hỗ trợ, hãy tìm đến chuyên gia phù hợp – hoặc đặt lịch Coaching 1:1 cùng Susan để được đồng hành một cách an toàn và tôn trọng. Xem thêm.