Khi lời nói đúng lúc có thể làm đầy “khoang tình cảm” của con

Chuyên mục: Ngôn ngữ yêu thương dành cho con tuổi Teen

“Bố mẹ có bao giờ thấy mình nói cả trăm câu… mà con chỉ nghe mỗi câu khó chịu nhất chưa?”

Với nhiều gia đình Việt, đặc biệt khi con bước vào tuổi teen, lời nói trở thành con dao hai lưỡi: nói không khéo thì con đóng cửa; nói đúng cách thì con mềm lại. Bài viết này giúp cha mẹ hiểu và dùng ngôn ngữ yêu thương “lời khen ngợi” một cách tinh tế – không nịnh – không điều kiện, để kết nối thay vì kiểm soát.

Vì sao lời khen lại “quyền lực” với não bộ tuổi teen?

Tuổi teen là giai đoạn não cảm xúc (limbic system) hoạt động mạnh, trong khi vỏ não trước trán (tự kiểm soát, suy nghĩ dài hạn) còn đang “update phiên bản”.

Điều đó có nghĩa là:

• Một câu khen đúng → kích hoạt dopamine → con thấy mình có giá trị.

• Một câu chê nặng → não ghi nhớ rất lâu → con dễ thu mình hoặc phản kháng.

Nói cách khác, lời nói của cha mẹ là nguồn năng lượng sống đối với não teen. Dùng đúng, con được “sạc pin”. Dùng sai, pin tụt rất nhanh.

Lầm tưởng phổ biến của phụ huynh Việt về khen con

Nhiều cha mẹ nghĩ:

• “Khen nhiều là làm con hư.”

• “Khen thì để lúc con làm được gì đó lớn lao.”

Trong khi thực tế, con ra ngoài được khen đủ kiểu (bạn bè, thầy cô, mạng xã hội), về nhà lại toàn nhắc nhở – so sánh – yêu cầu.

Hệ quả? Khoang tình cảm của con cạn dần ngay trong chính ngôi nhà của mình.

Câu hỏi dừng lại một nhịp:

Lần cuối bạn khen con một câu không kèm điều kiện là khi nào?

Khen sai – teen “bắt sóng” rất nhanh

Teen có “radar” phát hiện khen cho có:

Thay vì chỉ khen con:

• “Con giỏi quá!” (chung chung)

• “Con ngoan khi con làm đúng ý mẹ.” (có điều kiện)

Thông điệp ngầm mà não con nhận được:

“Mình chỉ đáng được yêu khi làm vừa lòng người lớn.”

Khen đúng không phải tâng bốc, mà là ghi nhận cụ thể:

Thay vì chỉ khen con:

• “Con thông minh ghê!”

Hãy thử:

• “Ba thấy con đã suy nghĩ rất kỹ trước khi quyết định.”

3 cách khen để làm đầy “khoang tình cảm”

1. Khen nỗ lực, không chỉ kết quả

“Mẹ thấy con không bỏ cuộc dù chuyện này khó.”

Giúp con học rằng giá trị không chỉ nằm ở thành tích.

2. Khen phẩm chất, không dán nhãn

“Ba trân trọng sự tử tế của con.”

Tránh các nhãn cố định (“con lúc nào cũng…”) để con có không gian lớn lên.

3. Khen đúng lúc – đúng việc – đúng liều

Ít nhưng thật. Không hoa mỹ.Một câu đúng lúc có thể nuôi dưỡng lòng tự hào rất lâu.

Dừng 3 giây để tự hỏi:

Nếu mỗi ngày chỉ khen con 1 câu, bạn sẽ chọn khen điều gì?

Lỡ gắt gỏng rồi thì sao?

Không có cha mẹ hoàn hảo.

Một lời xin lỗi đúng lúc có thể cứu rất nhiều thứ.

• “Hồi nãy mẹ nói nặng lời, mẹ xin lỗi. Mẹ đang học cách nói chuyện tốt hơn với con.”

Xin lỗi không làm mất uy quyền; xin lỗi dạy con rằng yêu thương đi kèm trách nhiệm.

Khi “lời khen ngợi” là ngôn ngữ yêu thương chính của con

Một số trẻ (và cả teen) cảm nhận yêu thương rõ nhất qua lời động viên. Với các con này:

• “Ba/Mẹ yêu con” không nên đi kèm điều kiện.

• Tránh trộn lẫn yêu thương với kiểm soát (“yêu nhưng phải…”).

Nếu thấy mình chưa quen khen, hãy luyện tập trước gương, bắt đầu từ những câu đơn giản – chân thật, rồi tăng dần tần suất.

Lời nhắc cuối cho cha mẹ

Lời khen không phải là chiêu “nịnh”.

Đó là dòng nước nuôi dưỡng lòng tự hào của con.

Khi cha mẹ điều chỉnh lời nói, con thay đổi;

khi con thay đổi, mối quan hệ được chữa lành.

Emotion Station ở đây để cùng bạn hiểu con – trước khi sửa con.

Nếu bài viết này chạm đến bạn, hãy cho phép mình dừng lại một nhịp. Nuôi dạy con tuổi teen không phải là làm đúng hết, mà là dám học lại cách yêu trong từng giai đoạn.

---

Góc thực hành

Reflection Question:

Lời khen gần nhất bạn dành cho con là gì? Có cụ thể và không điều kiện không?

Daily Practice:

Thực hành khen con 3 lần/ngày – ngắn, thật, đúng lúc.

Today’s Affirmation:

“Mỗi lời tôi nói đều có thể trở thành món quà chữa lành cho con.”

Xem thêm: