Ngày tôi học cách định hướng cho con tuổi dậy thì từ hình mẫu "con nhà người ta"

Melbourne, 15/08/2026

Giữa không khí lạnh đến nao lòng của những ngày cuối đông ở Melbourne đêm nay, nhịp điệu bữa cơm gia đình mình bỗng gợn lên một chút xao động. Em gái mình say sưa kể về một cậu bé mới 14 tuổi — con của người chủ quán ăn quen thuộc — phụ giúp bưng bê rất lanh lẹ, chỉn chu và lễ phép. Cậu bé ấy đã theo mẹ ra nhà hàng từ năm 8 tuổi, vô cùng dạn dĩ và tháo vát.

Rồi rất tự nhiên, câu chuyện rẽ hướng sang Tom. Em gái khuyên mình nên cho Tom ra cửa hàng sửa chữa điện thoại của gia đình làm thêm vào dịp cuối tuần, để con bớt lầm lì chơi điện tử và tăng cường kỹ năng giao tiếp xã hội.

Lời đề nghị ấy làm mình sững lại. Mình có chút bất ngờ, bởi chỉ mới sáu tháng trước, khi mình ngỏ ý muốn cho Tom ra cửa hàng học việc, chính em ấy đã gạt đi. Lý do lúc đó là vì Tom quá ít nói, sợ sự hướng nội của con sẽ làm khách hàng thấy khó chịu.

Kể từ lần từ chối đó, mình lẳng lặng cất mong muốn ấy đi. Mình biết con trai không thích đối thoại với người lạ. Con có thể chìm đắm hàng giờ trong thế giới của những bản vẽ, mô hình 3D tĩnh lặng, nhưng giao tiếp xã hội luôn là một rào cản lớn với con.

Chiếc vali kỳ vọng mang tên "trải nghiệm phong phú"

Những lời nhận xét vô tình trong bữa cơm đã kích hoạt một nỗi sợ hãi ngầm bên trong mình. Là mẹ, mình luôn khao khát tìm ra cách định hướng cho con tuổi dậy thì sao cho hoàn hảo nhất. Mình vô thức mang vác một chiếc "vali kỳ vọng", mong con vừa phải có sự tập trung chuyên sâu, lại vừa phải là một người quảng giao, trải nghiệm đủ mọi khía cạnh của cuộc sống để không bị bỏ lại phía sau.

Nhưng khi bước vào phòng con buổi tối, mọi lo âu bỗng chốc rẽ sang một hướng khác.

Tom đang hào hứng kể cho mình nghe về dự án Fantasy ở lớp học Art. Con đã ngồi tĩnh lặng suốt hơn 3 tiếng đồng hồ, say sưa với bản vẽ phác thảo mà quên giờ cơm tối

Rồi con kể tiếp: "Mẹ biết không, cậu bạn thân đang chán học lớp Sport (lớp Thể thao), và một cậu bạn khác đang học lớp Photography (lớp Nhiếp ảnh) cũng đã đồng ý chuyển sang lớp Art cùng con vào kỳ sau rồi đó."

Nghe đến môn Nhiếp ảnh, mình chợt thấy đó là một kỹ năng rất thú vị và có thể hữu ích cho trải nghiệm xã hội của con. Thế là bản năng của một người mẹ lại trỗi dậy, mình thắc mắc hỏi Tom: "Vậy sao con không đăng ký thêm lớp Nhiếp ảnh giống bạn để có nhiều trải nghiệm hơn?"

Câu trả lời của cậu thiếu niên 15 tuổi sau đó đã làm mình bừng tỉnh:

"Con biết mình thích cái gì rồi, thì con đi thẳng một đường thôi. Mấy bạn chưa biết mình thích gì nên cứ phải học lung tung."

Ngày tôi học cách định hướng cho con tuổi dậy thì từ hình mẫu "con nhà người ta

Chiếc la bàn nội tâm vững chãi của con

Ngay khoảnh khắc ấy, mình nhận ra một năng lực siêu nhận thức (Meta-cognition) đáng kinh ngạc ẩn sâu bên trong cậu con trai luôn bị coi là lầm lì của mình.

Có biết bao nhiêu người lớn, dù đã ở ngưỡng tuổi 30, 40, vẫn ngày ngày hoang mang tự hỏi "Mình thực sự thích gì?". Họ chông chênh nhảy từ ngành này sang việc khác chỉ để tìm kiếm một định nghĩa về bản thân. Thế mà Tom lại chạm được vào cái "lõi" ấy từ rất sớm.

Con sở hữu một chiếc la bàn nội tâm vô cùng tĩnh lặng và vững chãi. Sự khước từ những xô bồ bên ngoài không phải là sự yếu kém, mà là cách con bảo vệ năng lượng cho niềm đam mê cốt lõi. Con không bị thao túng bởi áp lực đồng trang lứa, không sợ bị bỏ lỡ (FOMO) để rồi phải chạy theo những lựa chọn phong trào.

Sự dũng cảm "đi thẳng một đường" ấy cho thấy con cảm thấy an toàn và trọn vẹn với chính bản thân mình.

Mô hình chữ T và tờ giấy trắng tinh khôi cho người làm mẹ

Sự thông tuệ mộc mạc của con nhắc mình nhớ lại một lý thuyết về mô hình phát triển chữ T (T-shaped model). Trục dọc chính là chuyên môn sâu sắc mà Tom đang theo đuổi — thế giới của thiết kế, hội họa và mô hình. Trục ngang là những kỹ năng bổ trợ.

Điều kỳ diệu của cách định hướng cho con tuổi dậy thì thuận tự nhiên là: Chiều rộng sẽ tự động nở ra khi ta cho phép con đào đủ sâu.

Nếu Tom tiếp tục miệt mài với con đường sáng tạo của mình, sẽ đến một ngày con tự nhận ra con cần học về ánh sáng, bố cục, góc máy (chính là Nhiếp ảnh) để tự chụp lại các bản vẽ, hay mô hình giấy cho portfolio. Con sẽ tự học lịch sử kiến trúc để các bản vẽ thêm chân thực. Sự học khi ấy sẽ chủ động và say mê, bởi nó phục vụ cho chính ngọn lửa đam mê bên trong con.

Ngồi tĩnh lại, mình tự thực hiện một cuộc quan sát trung thực. Mình nhẹ nhàng đặt xuống sân ga chiếc vali kỳ vọng đầy chật những định kiến về một đứa trẻ phải luôn hướng ngoại và đa tài. Tình yêu thương không điều kiện nghĩa là chấp nhận con như con vốn là, tin tưởng vào nhịp độ trưởng thành của riêng con.

Mình tha thứ cho sự "tham lam" vụng về của một người làm mẹ, hít một hơi sâu và trả tâm trí về lại một "tờ giấy trắng tinh khôi". Mình không cần gồng mình lên "nặn" con thành một hình mẫu nào cả. Chỉ cần lùi lại, làm một trạm chờ bình yên, để con tự tin đi trên con đường thẳng của chính mình.

Góc chia sẻ cùng Susan

Bạn thân mến, có khi nào bạn cũng cảm thấy chông chênh khi con mình chọn cách tĩnh lặng và từ chối những chuẩn mực của số đông? Chúng ta luôn cố tìm mọi cách định hướng cho con tuổi dậy thì, nhưng đôi khi, sự định hướng tuyệt vời nhất lại đến từ việc lùi lại một nhịp nghỉ và lắng nghe tiếng nói bên trong của con.

Nếu bạn cũng có những chao đảo mệt mỏi trên hành trình này, hãy để lại vài dòng cho Susan nhé. Trạm chờ Phép màu luôn ở đây để bao dung và ôm ấp những tâm tư của bạn.

Gửi thư cho Susan

---

“Làm mẹ tỉnh thức không phải là luôn đi trước con một bước, mà là học cách đứng đúng khoảng cách – đủ gần để yêu thương, đủ xa để con tự đi. Bởi vì, nếu ta cứ giơ tay dừng chuyến tàu giúp con mãi, con sẽ chẳng bao giờ biết rằng chính đôi chân của con – mới là tấm vé để bước lên hành trình của riêng mình."