Mihaly Csikszentmihalyi - Góc nhìn từ chuyên gia: Giải mã sự "mải chơi quên lối về" và cách tìm thấy đam mê thực sự của tuổi teen

Aug 5

5 min read

Chào các mẹ, lại là Susan đây.

Có bao giờ mẹ cảm thấy bực dọc khi gọi mãi mà đứa trẻ nhà mình không xuống ăn cơm, chỉ vì con đang mải mê chơi một bản nhạc, lắp ráp một mô hình hay say sưa ngồi vẽ đến mức quên cả thời gian? Chúng ta thường dễ dàng buông lời cằn nhằn:

"Sao con cứ mải chơi thế?",

"Suốt ngày cắm mặt vào mấy thứ vô bổ, bài tập thì không lo làm!".

Những lúc ấy, cha mẹ rất dễ dán nhãn con là thiếu kỷ luật hay lười biếng. Nhưng các mẹ ơi, hãy hít một hơi thật sâu và tạm gác lại những muộn phiền nhé. Hôm nay, Susan muốn giới thiệu với các mẹ Tiến sĩ Mihaly Csikszentmihalyi. Những nghiên cứu tuyệt đẹp của ông sẽ giúp chúng ta nhận ra rằng, sự "mải chơi quên lối về" ấy không phải là một lỗi lầm, mà có thể là khoảnh khắc con đang chạm đến đỉnh cao của sự phát triển trí não. Hiểu được điều này, chúng ta sẽ chuyển từ sự phán xét sang lòng thấu cảm để nuôi dưỡng viên ngọc sáng bên trong con.

Tiến sĩ Mihaly Csikszentmihalyi từng là Trưởng khoa Tâm lý học tại Đại học Chicago và Giáo sư tại Đại học Claremont Graduate. Ông được thế giới tôn vinh là một trong những cây đại thụ sáng lập nên phong trào Tâm lý học Tích cực, với cống hiến vĩ đại nhất là việc phát hiện và đặt tên cho trạng thái tâm lý tối ưu của con người mang tên "Dòng chảy" (Flow).

Dưới đây là hai khái niệm cốt lõi từ Tiến sĩ Csikszentmihalyi sẽ giúp mẹ nhìn nhận lại những đam mê tưởng chừng "vô bổ" của con:

1. Trạng thái Dòng chảy (Flow) – "Bong bóng cách âm tuyệt đối"

Theo Tiến sĩ Csikszentmihalyi, "Dòng chảy" là một trạng thái ý thức tối ưu, khi một người chìm đắm hoàn toàn vào việc họ đang làm đến mức quên đi cái "tôi", quên đi không gian và thời gian. Về mặt thần kinh học, khi ở trong "dòng chảy", não bộ giải phóng một hỗn hợp các hóa chất thần kinh (như dopamine và endorphin) giúp tăng cường sự tập trung, óc sáng tạo và mang lại cảm giác hạnh phúc tột độ. Trạng thái này chỉ xuất hiện khi có sự cân bằng hoàn hảo giữa độ khó của thử thách và kỹ năng hiện tại của người đó.

👉 Góc nhìn từ Emotion Station: Hãy tưởng tượng khi con đang say sưa với sở thích của mình, con đang tự bao bọc mình trong một "bong bóng cách âm tuyệt đối" để bảo vệ sự tập trung của não bộ. Susan hiểu rất rõ điều này mỗi khi lặng lẽ quan sát Tom ngồi trước màn hình Wacom. Khi con say sưa kiến tạo những nhân vật 3D, con quên đi mọi áp lực bài vở, quên cả việc phải chứng tỏ bản thân với ai. Trong thực hành Mindful Parenting Coaching, mẹ học cách buông bỏ nhu cầu kiểm soát và sự thúc giục. Thay vì tức giận kéo con ra khỏi bong bóng ấy một cách phũ phàng, mẹ hãy tôn trọng không gian thiêng liêng đó. Khả năng tập trung sâu sắc mà con rèn luyện được trong "dòng chảy" đam mê hôm nay chính là nền tảng sức mạnh tinh thần cho con sau này.

(Mẹ có thể tham khảo thêm bài viết: Trạng thái Dòng chảy (Flow) - Liều thuốc chữa lành những âu lo tuổi teen, trên blog Emotion Station nhé).

2. Trải nghiệm Tự thân (Autotelic Experience) – "Ngọn lửa tự cháy từ bên trong"

Từ "Autotelic" bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp (Auto nghĩa là tự thân, Telos nghĩa là mục đích). Trải nghiệm tự thân là việc thực hiện một hành động chỉ vì niềm vui mãnh liệt mà chính hành động đó mang lại, chứ không vì bất kỳ phần thưởng hay áp lực bên ngoài nào (như điểm số, tiền bạc hay lời khen). Khi thanh thiếu niên được tự do theo đuổi các hoạt động "tự thân", chúng xây dựng được động lực nội tại vô cùng mạnh mẽ.

👉 Góc nhìn từ Emotion Station: Là cha mẹ, chúng ta thường mang nặng tâm lý thực dụng, muốn con làm những việc "có ích" cho tương lai như học tiếng Anh, giải toán, thi chứng chỉ. Nhưng nếu ép con quá mức, ngọn lửa bên trong con sẽ lụi tàn. Trong hành trình tỉnh thức, mẹ cần dũng cảm buông bỏ những kỳ vọng mang tính "thành tích" ấy để cho phép con được làm những việc "vô bổ" nhưng nuôi dưỡng tâm hồn. Dù đó là việc con thích gấp giấy origami, chơi ván trượt hay làm thơ... hãy để con được tận hưởng nó. Một đứa trẻ biết cách tự thắp sáng "ngọn lửa tự cháy" của mình sẽ không bao giờ cảm thấy trống rỗng hay kiệt sức trước những giông bão của tuổi trưởng thành.

(Để thấu hiểu sâu hơn, mẹ hãy đọc bài viết: Khám phá tiềm năng và đồng hành cùng đam mê của con, nhé).

Tủ sách khuyên đọc:

Để đi sâu vào thế giới tuyệt diệu của tâm trí và sự tập trung, mẹ nhất định không thể bỏ qua 2 tác phẩm kinh điển của Tiến sĩ Mihaly Csikszentmihalyi:

"Flow: The Psychology of Optimal Experience" (Đã được dịch sang tiếng Việt với tựa: Dòng chảy - Tâm lý học của trải nghiệm tối ưu):
- Giá trị cuốn sách: Đây là cuốn sách nền tảng giải thích cặn kẽ thế nào là trạng thái "dòng chảy", và cách con người có thể thiết kế cuộc sống, công việc để tìm thấy niềm vui đích thực từ sâu thẳm bên trong. (Mẹ có thể tìm mua bản tiếng Việt tại đây.)
"Finding Flow: The Psychology of Engagement with Everyday Life" (Finding Flow - Đi Tìm Dòng Chảy):
- Giá trị cuốn sách: Một cuốn cẩm nang mang tính thực hành cao hơn, giúp cha mẹ (và cả các con) biết cách biến những công việc hàng ngày dẫu nhàm chán nhất trở thành những trải nghiệm trọn vẹn và ý nghĩa. (Mẹ có thể tìm mua bản tiếng Việt tại đây.)

Các tài liệu, trích dẫn và hình ảnh trong Thư viện này thuộc bản quyền của các tác giả gốc và được Emotion Station chia sẻ hoàn toàn vì mục đích giáo dục, cung cấp thông tin phi thương mại. Nếu có bất kỳ vấn đề nào liên quan đến bản quyền, xin vui lòng liên hệ trực tiếp với Susan.