Murray Bowen - Góc nhìn từ chuyên gia: Giải mã "mớ bòng bong" cảm xúc và ranh giới vô hình trong gia đình

Aug 23

4 min read

Chào các mẹ, lại là Suzan đây.

Có bao giờ mẹ nhận ra rằng tâm trạng của mình hoàn toàn bị phụ thuộc vào thái độ của con? Hôm nay con vui vẻ, mẹ thấy nhẹ nhõm cả ngày; nhưng chỉ cần con đi học về nhăn nhó, đóng sập cửa phòng là lòng mẹ lập tức bồn chồn, tức giận theo, rồi vô thức trút sự bực dọc ấy lên những người khác trong nhà. Hôm nay, Suzan muốn giới thiệu với các mẹ Bác sĩ Murray Bowen. Những nghiên cứu để đời của ông sẽ giúp chúng ta nhận ra rằng sự "lây lan" cảm xúc ấy là một hiện tượng tâm lý rất tự nhiên trong gia đình. Hiểu được điều này, chúng ta sẽ ngừng phán xét bản thân và bắt đầu học cách yêu thương con trong sự độc lập, vững chãi nhất.

Bác sĩ Murray Bowen (1913–1990) là một nhà tâm thần học lỗi lạc và là "cha đẻ" của Thuyết Hệ thống Gia đình (Family Systems Theory). Cống hiến vĩ đại nhất của ông là việc đánh giá gia đình như một mạng lưới cảm xúc đan xen khăng khít, nơi sự thay đổi của bất kỳ một người nào cũng sẽ kéo theo chuỗi phản ứng dây chuyền của tất cả các thành viên còn lại.

Dưới đây là hai khái niệm cốt lõi từ Bác sĩ Bowen sẽ giúp mẹ tháo gỡ những căng thẳng trong tổ ấm của mình:

1. Phân hóa Bản ngã (Differentiation of Self) – "Cắt đứt sợi dây rốn cảm xúc"

Bowen cho rằng một người trưởng thành khỏe mạnh về tâm lý cần có khả năng "phân hóa bản ngã" – tức là năng lực giữ được sự bình tĩnh và lý trí của riêng mình, không bị cuốn vào vòng xoáy cảm xúc hỗn loạn của những người xung quanh. Người thiếu sự phân hóa sẽ rất dễ bị lây lan lo âu, hành động theo cảm tính và đánh mất ranh giới cá nhân khi người thân gặp vấn đề.

👉 Góc nhìn từ Emotion Station: Mẹ hãy tưởng tượng khi con nổi giận, nếu mẹ cũng lập tức nổi điên theo, đó là lúc "sợi dây rốn cảm xúc" giữa hai mẹ con chưa được cắt đứt. Thực hành Khai vấn Tỉnh thức dạy chúng ta cách lùi lại một nhịp. Chẳng hạn, khi Suzan thấy Tom cáu gắt và bực dọc vì một lỗi phần mềm khi đang thiết kế 3D, Suzan luôn tự nhắc nhở bản thân rằng: "Đó là sự bực bội của con, không phải của mình". Mẹ hiện diện bên con, nhưng không để bản thân bị hút vào cơn lốc đó. Sự tĩnh tại của mẹ chính là chiếc mỏ neo vững chắc nhất giúp hệ thần kinh của con tự bình tĩnh lại.

(Mẹ hãy đọc thêm bài viết: Nghệ thuật thiết lập ranh giới cảm xúc: Yêu con nhưng không đánh mất mình, tại Góc Đồng Hành cùng con tuổi Teen trên blog nhé).

2. Sự tạo thành tam giác (Triangulation) – "Chiếc kiềng ba chân né tránh"

Khi hai người trong gia đình (ví dụ: mẹ và con) xảy ra xung đột quá căng thẳng, họ thường có xu hướng kéo một người thứ ba vào cuộc để tản bớt sự lo âu. Mối quan hệ hai người biến thành một "tam giác". Dù việc lôi kéo thêm người thứ ba giúp làm dịu không khí tạm thời, nhưng nó lại đóng băng vấn đề cốt lõi, khiến mâu thuẫn thực sự giữa hai người ban đầu không bao giờ được giải quyết triệt để.

👉 Góc nhìn từ Emotion Station: Chắc hẳn không ít lần khi bất lực cãi nhau với con, chúng ta thường quay sang phàn nàn với chồng, hoặc tìm đến một người thân khác (như việc Suzan thi thoảng vẫn tìm đến em gái mình) để than thở, tìm kiếm sự đồng minh. Dù việc "xả rác" này khiến mẹ thấy nhẹ nhõm hơn đôi chút, nhưng nó vô tình tạo ra một "chiếc kiềng ba chân" để né tránh vết thương chính. Trong hành trình tỉnh thức, mẹ học cách dũng cảm đối mặt trực tiếp. Chúng ta không lôi kéo thêm người khác để tạo phe phái đối đầu với con, mà tự mình dùng sự bao dung để ngồi xuống cùng con tháo gỡ khúc mắc.

(Mẹ có thể tham khảo thêm bài viết: Đối mặt để chữa lành: Ngừng mượn người thứ ba để giải quyết mâu thuẫn gia đình).

📚Tủ sách khuyên đọc:

Để đi sâu vào cách vận hành kỳ diệu của hệ thống gia đình, Suzan chân thành giới thiệu kiệt tác nền tảng của Bác sĩ Murray Bowen:

"Family Therapy in Clinical Practice" (Tạm dịch: Trị liệu Gia đình trong Thực hành Lâm sàng):
- Giá trị cuốn sách: Đây là tập hợp những nghiên cứu sâu sắc và bao quát nhất của Bác sĩ Bowen, cung cấp cho chúng ta một tấm bản đồ chi tiết để giải mã cội rễ của mọi mô thức tương tác và những nút thắt cảm xúc đang tồn tại trong chính ngôi nhà của mình.

Các tài liệu, trích dẫn và hình ảnh trong Thư viện này thuộc bản quyền của các tác giả gốc và được Emotion Station chia sẻ hoàn toàn vì mục đích giáo dục, cung cấp thông tin phi thương mại. Nếu có bất kỳ vấn đề nào liên quan đến bản quyền, xin vui lòng liên hệ trực tiếp với Susan.