12 Con Đường Dẫn Đến Sự Trống Rỗng (Childhood Emotional Neglect Patterns)

Trạm Lắng Nghe | Thì Thầm Tâm Lý

Cùng Susan tìm hiểu về “12 con đường dẫn đến sự trống rỗng” trong cuốn Running on Empty - Lấp đầy trống rỗng của tiến sĩ Jonice Webb – một tác phẩm quan trọng giúp nhiều người hiểu rõ hơn về ảnh hưởng âm thầm của thiếu hụt cảm xúc trong thời thơ ấu (Childhood Emotional Neglect - CEN).

💔 Tổng quan: Trống rỗng – cảm giác không tên

Sự trống rỗng mà tác giả đề cập không phải là nỗi buồn, giận hay sợ… mà là một khoảng rỗng mơ hồ – như thể thiếu mất “cái lõi” bên trong. Người trải qua CEN thường:

• Khó kết nối với cảm xúc thật của mình.

• Cảm thấy không hiểu chính mình.

• Có cuộc sống “đầy đủ” nhưng lại thấy một khoảng trống không thể gọi tên.

Từ đó, Jonice Webb chỉ ra 12 kiểu gia đình – là những “con đường” vô hình dẫn một đứa trẻ đến cảm giác trống rỗng khi trưởng thành.

Dưới đây là phần tóm tắt từng kiểu, Susan cũng gợi ý vài dấu hiệu nhận diện và ảnh hưởng đến người trưởng thành.

1. Gia đình hoàn hảo bên ngoài (The Well-Meaning-But-Neglected Family)

Cha mẹ yêu thương con, nhưng không hiểu cảm xúc, không dạy con cách nhận diện và thể hiện chúng.

→ Hệ quả: Người lớn thấy mình “được yêu”, nhưng không biết yêu bản thân, không hiểu điều mình cảm thấy.

2. Gia đình hướng thành tích (The Achievement/Perfection Focused Family)

Giá trị con người gắn liền với điểm số, thành công, ngoại hình.

→ Hệ quả: Trẻ học cách phủ định cảm xúc thật để “làm hài lòng người khác”. Khi lớn lên, dễ cảm thấy mình “không bao giờ đủ tốt”.

3. Gia đình luôn bận rộn (The Busy Parent Family)

Cha mẹ không có thời gian thực sự lắng nghe con – luôn vội vàng, ưu tiên công việc hơn.

→ Hệ quả: Trẻ học cách “tự lo cho mình”, lớn lên thành người rất độc lập nhưng thiếu khả năng nương tựa cảm xúc vào người khác.

4. Gia đình xem trọng lý trí (The Emotionally Phobic Family)

Cảm xúc bị xem là yếu đuối, phi lý – không được khuyến khích thể hiện.

→ Hệ quả: Trẻ trở nên tách rời cảm xúc, không biết xử lý đau buồn, giận dữ… hay luôn cố “kiểm soát” mọi thứ bằng lý trí.

5. Gia đình nghiện rượu/ma túy (The Addicted Family)

Người lớn mất kiểm soát, thiếu nhất quán trong chăm sóc, phản ứng cảm xúc thất thường.

→ Hệ quả: Trẻ luôn căng thẳng, học cách “tránh va chạm”, trở thành người lớn kiệt quệ nhưng không biết vì sao.

6. Gia đình kiểm soát (The Authoritarian Family)

Cha mẹ kiểm soát quá mức, không khuyến khích con tự lập hay thể hiện quan điểm.

→ Hệ quả: Người lớn mất kết nối với cái tôi riêng, dễ chịu ảnh hưởng từ người khác, khó đưa ra quyết định.

7. Gia đình vô hình (The Invisible Parent Family)

Cha mẹ không thực sự hiện diện về tinh thần – do trầm cảm, bệnh lý, hay sang chấn.

→ Hệ quả: Trẻ thấy mình không quan trọng. Khi trưởng thành, họ dễ rơi vào mối quan hệ thiếu an toàn, hoặc luôn làm quá để được chú ý.

8. Gia đình “mình là người lớn” (The Child as Parent Family)

Trẻ buộc phải chăm sóc cha mẹ về mặt cảm xúc, trở thành “người lớn trong nhà”.

→ Hệ quả: Người trưởng thành mang trong mình cảm giác phải chịu trách nhiệm với tất cả, khó đặt ranh giới.

9. Gia đình xung đột (The Conflict-Ridden Family)

Luôn căng thẳng, cãi vã, trách móc – cảm xúc tiêu cực tràn ngập.

→ Hệ quả: Trẻ phát triển cơ chế phòng vệ, né tránh cảm xúc, hoặc có xu hướng “bình thường hóa” bạo lực tâm lý.

10. Gia đình có vấn đề tâm thần (The Mental Illness Family)

Cha mẹ mắc các bệnh như trầm cảm, rối loạn cảm xúc, tâm thần phân liệt…

→ Hệ quả: Trẻ sống trong môi trường không ổn định, thiếu an toàn về cảm xúc, hay tự trách khi không thể “cứu được cha mẹ”.

11. Gia đình bị chấn thương (The Traumatized Family)

Biến cố lớn (mất người thân, phá sản, chiến tranh…) khiến cha mẹ kiệt sức, không còn khả năng hỗ trợ con về mặt tinh thần.

→ Hệ quả: Trẻ học cách ẩn mình, trở thành người “biết điều” đến mức bỏ rơi bản thân.

12. Gia đình “trẻ con không có tiếng nói” (The Narcissistic Parent Family)

Cha mẹ đặt cái tôi lên trên, cảm xúc của con bị xem nhẹ, thậm chí phủ định.

→ Hệ quả: Trẻ phát triển lòng tự trọng méo mó – hoặc luôn tìm kiếm sự công nhận, hoặc không tin vào giá trị bản thân.

🧭 Gợi ý phản tư dành cho bạn:

1. Trong 12 kiểu này, có kiểu nào khiến bạn thấy đặc biệt quen thuộc?

2. Bạn có đang “sống lại” một kiểu gia đình nào đó trong các mối quan hệ hiện tại không?

3. Có điều gì bạn từng không nhận ra là thiếu – vì nó chưa từng hiện diện?

4. Bạn có cho phép mình cảm nhận trọn vẹn cảm xúc – hay vẫn ưu tiên “làm tốt vai” hơn?