Cha mẹ là “Thư ký” hay “Cố vấn” cho bộ não CEO của con?

(Một bài viết dành cho phụ huynh Việt đang nuôi con học giỏi – ngoan – nhưng bắt đầu lo: “Sao lớn rồi mà con vẫn… chưa tự lo được?”)

Khi “thần đồng” không biết nấu mì gói

Có lẽ ba mẹ đã từng nghe – hoặc tận mắt chứng kiến – những nghịch lý rất… dở khóc dở cười:

Con 18 tuổi, IELTS 8.0, giải Toán, học trường top

Nhưng không biết vặn tua-vít

Không dám hỏi đường

Không tự gọi bác sĩ khi ốm

Ba mẹ vừa tự hào, vừa hoang mang:

“Con mình học giỏi thế này, sao kỹ năng sống lại… yếu vậy?”

Câu trả lời không nằm ở trí thông minh của con. Mà nằm ở vai trò mà người lớn đã vô tình đảm nhận quá lâu.

Câu hỏi dừng 3 giây:

Hiện tại, trong đời sống hằng ngày của con, bạn đang làm “thay” con những việc gì?

Bộ não CEO của con – và vai trò “Chức năng điều hành”

Mỗi đứa trẻ đều có trong não một “vị trí rất quan trọng” gọi là Chức năng điều hành (Executive Function).

Ta có thể hình dung đơn giản:

Đây là “Giám đốc điều hành – CEO” trong não con, phụ trách:

• lập kế hoạch

• quản lý thời gian

• ghi nhớ việc cần làm

• ưu tiên công việc

• và kiểm soát cảm xúc

Một CEO khỏe mạnh sẽ giúp con:

• tự lo được việc của mình

• tự xử lý khi gặp rắc rối

• và dần dần… trở thành người lớn thật sự

Nhưng vấn đề là:

CEO này chỉ học được cách làm việc khi được giao việc thật.

Khi cha mẹ trở thành… “Thư ký toàn năng”

Trong rất nhiều gia đình Việt, với tất cả yêu thương và lo lắng, cha mẹ đã vô tình đảm nhận vai “Thư ký” cho bộ não của con:

– gọi con dậy mỗi sáng

– nhắc lịch học, lịch thi

– chuẩn bị đồ đạc

– lo hậu cần, đường đi nước bước

– nhắc hạn nộp bài, hạn deadline

Nghe thì rất chu đáo. Nhưng hệ quả ngầm là:

CEO trong não con… thất nghiệp.

Và khi một vị trí không được dùng tới, nó sẽ chậm phát triển hoặc teo lại.

Hệ quả thường thấy:

• con học giỏi nhưng thụ động

• con thông minh nhưng hay quên

• con lớn xác nhưng thiếu tự tin xử lý việc đời

Câu hỏi dừng 3 giây:

Nếu ngày mai bạn dừng “nhắc – lo – làm hộ”, điều gì trong bạn sẽ… lo nhất?

“Bước đi chập chững” - The Wobbly Walk – điều con cần, nhưng cha mẹ rất sợ

Khi con còn nhỏ tập đi:

• con ngã

• con khóc

• con loạng choạng

Ba mẹ không vì thế mà bế con suốt đời. Ba mẹ đứng xa, vỗ tay, khích lệ:

“Cố lên con!”

Nhưng khi con lớn hơn:

• làm cháy trứng ốp la

• đi xe buýt bị lạc

• quên mang đồ

• muộn học vài lần

Rất nhiều ba mẹ lại:

“Tránh ra để mẹ làm cho lẹ!”

Ta đã tước đi quyền được “tập làm người lớn” của con, chỉ vì… xót con.

Muốn CEO trong não con quay lại làm việc, cha mẹ cần lùi lại – và chịu được cảm giác khó chịu khi con làm chưa tốt.

Thư ký hay Cố vấn – khác nhau ở đâu?

Thư ký	Cố vấn
Nhắc việc	Đặt câu hỏi
Làm thay	Trao quyền
Kiểm soát	Tin tưởng
Giải quyết hộ	Ở bên khi con cần

Cố vấn không bỏ mặc. Cố vấn:

• không làm thay

• không ra lệnh

• nhưng luôn sẵn sàng hỗ trợ khi được mời

Một câu nói rất “đinh” của vai trò cố vấn là:

“Ba/mẹ tin con xử lý được. Nếu con cần hỗ trợ, ba/mẹ ở đây.”

Đừng làm Thư ký cho con nữa, hãy tin CEO làm việc

Làm cha mẹ, chúng ta không thiếu trách nhiệm. Chúng ta chỉ đang gánh quá nhiều phần không thuộc về mình. Con không cần một người lớn lo thay mọi thứ. Con cần một người lớn đủ vững để tin rằng con có thể học cách tự lo.

Buông vai “Thư ký” không khiến con hư đi. Nó cho CEO trong não con cơ hội được làm việc, được sai, và được lớn lên.

Và đôi khi, điều nuôi con trưởng thành nhất chỉ đơn giản là một bước lùi – rất chậm – rất có ý thứctừ phía người làm cha, làm mẹ.

---

Góc Thực Hành

Reflection Question

Tôi đang làm Thư ký cho con vì con chưa sẵn sàng – hay vì tôi chưa sẵn sàng nhìn con làm sai?

Daily Practice – Thử thách 1 tuần

Hãy chọn MỘT việc bạn đang làm thay con(gọi dậy, chuẩn bị đồ, nhắc lịch…)→ và chuyển giao hoàn toàn cho con trong 7 ngày.

Chấp nhận:

• con có thể quên

• con có thể làm chưa tốt

• và mọi thứ có thể hơi “loạn” lúc đầu

Today’s Affirmation

“Tôi không cần làm thay để yêu con. Tôi chọn tin con để con lớn lên.”

Xem thêm: