Khi con “lười” và mất động lực – Sự thật khiến nhiều ba mẹ… thở phào

(Một bài viết dành cho những ba mẹ đang lo sốt vó vì con “chẳng chịu làm gì cho tương lai”)

Câu nói quen thuộc đến nhói lòng

“Con nhà người ta học thêm, thể thao, hoạt động ngoại khóa đủ thứ. Còn con mình? Về nhà là đóng cửa phòng, dán mắt vào điện thoại, bài vở thì nước tới chân mới nhảy.”

Nếu bạn đã từng thốt lên:

“Sao nó lười thế?”

“Sao nó không có chút động lực nào cho tương lai cả?”

… thì bạn không hề cô đơn.

Và có thể – con bạn cũng không hề “lười” như bạn nghĩ.

Câu hỏi dành cho bạn:

Khi bạn gọi con là “lười”, điều gì trong bạn đang lo nhất?

“Lười” – hay là một điều gì đó khác đang diễn ra?

Theo các chuyên gia William Stixrud và Ned Johnson, trước khi gắn cho con nhãn “lười”, ba mẹ cần tạm dừng lại và kiểm tra những điều rất căn bản.

1. Giấc ngủ

Rất nhiều teen thiếu ngủ trầm trọng, khiến:

• não mệt

• người lờ đờ

• động lực tụt dốc

2. Sức khỏe tâm lý

Sự ì ạch, buông xuôi đôi khi là:

• dấu hiệu trầm buồn

• lo âu kéo dài

• hoặc mất phương hướng

Mắng mỏ lúc này không giúp con “siêng hơn” – mà chỉ khiến con rút sâu hơn vào vỏ ốc của mình.

Câu hỏi dành cho bạn:

Lần cuối bạn hỏi con về giấc ngủ và cảm xúc của con là khi nào?

“Con không có động lực” – hay chỉ là… không có động lực cho điều ba mẹ muốn?

Một câu nói rất “đắt” của Ned Johnson:

“Khi cha mẹ nói con không có động lực, thực ra họ đang nói con không có động lực làm những việc quan trọng với cha mẹ.”

Thực tế là:

• Con vẫn có động lực cày game

• Vẫn có động lực xem TikTok hàng giờ

• Vẫn có động lực theo đuổi điều con thích

Hệ thống động lực của con không hỏng.

Chỉ là nó đang chạy theo một hệ giá trị khác với bạn.

Câu hỏi dành cho bạn:

Bạn đang lo vì con không có động lực – hay vì con không chọn cùng ưu tiên với bạn?

Cái bẫy năng lượng: Ba mẹ càng thúc, con càng lùi

Đây là phần khiến nhiều ba mẹ “ngộ” ra nhất.

💥 Nghịch lý quen thuộc:

• Ba mẹ càng nhắc → con càng lì

• Ba mẹ càng lo → con càng thụ động

William Stixrud gọi đây là “cái bẫy năng lượng”:

“Nếu bạn dùng rất nhiều năng lượng để thúc đẩy con, con sẽ dùng đúng chừng đó năng lượng để chống lại bạn.”

Vì sao?

• Khi ba mẹ cố kiểm soát ý muốn của con

• Não con lập tức chuyển sang chế độ phòng thủ

• Và cuộc chiến bắt đầu

Hệ quả thường gặp:

• Con ỷ lại vì “mẹ sẽ lo thay”

• Hoặc con buông xuôi vì “đằng nào cũng không bao giờ đủ”

Câu hỏi dành cho bạn:

Bạn đang tiêu hao năng lượng của mình vào việc thúc ép, hay tạo không gian cho con lớn lên?

Nỗi sợ thật sự không nằm ở hiện tại – mà ở tương lai

Phía sau sự lo lắng của ba mẹ thường là một nỗi sợ rất sâu:

“Nếu bây giờ nó đã thế này, thì 10 năm nữa nó sẽ ra sao?”

William Stixrud từng kể câu chuyện “Tấm thiệp Giáng Sinh”:

• 10 năm trước: ba đứa trẻ trong gia đình ấy bỏ học, trầm cảm, hỗn loạn

• 10 năm sau: tất cả đều ổn, có cuộc sống riêng, hạnh phúc

Khoa học não bộ cho thấy:

• Sự phát triển không phải đường thẳng

• Có người “nở sớm”, có người “nở muộn”

• Nhiều người chỉ thật sự bật sáng khi vỏ não trước trán hoàn thiện (khoảng 25–26 tuổi)

Sự lo lắng hôm nay hiếm khi dự đoán đúng kết quả của 10 năm sau.

Câu hỏi dành cho bạn:

Bạn đang nhìn con bằng thực tại của hôm nay – hay bằng nỗi sợ của tương lai?

Một lời nhắc dịu dàng cho ba mẹ

Có thể, con bạn không cần bị thúc thêm nữa.

Không phải vì con yếu, mà vì con đang cần được trả lại nhịp của chính mình.

Thay vì đẩy con đi nhanh hơn, ba mẹ có thể thử lùi lại một bước:

– lùi lại để con tự va chạm với những hậu quả vừa sức– lùi lại để con học cách mang trách nhiệm đời mình– lùi lại để nỗi lo được trả về đúng chỗ của nó

Và rồi, nhẹ nhàng nhắc mình rằng:

con có thể đi chậm, nhưng con không hỏng.

Con chỉ đang lớn theo cách riêng của con.

Đôi khi, điều giúp một đứa trẻ đứng lênkhông phải là một cú hích mạnh từ phía sau, mà là một khoảng trống đủ an toàn để con tự tìm lại sức bật của chính mình.

---

Góc Thực Hành

Reflection Question

Trong mối quan hệ với con, tôi đang lo cho con – hay đang lo cho nỗi sợ của chính mình?

Daily Practice – Thử thách “Im lặng có chủ đích” (1 tuần)

Khi thấy con chưa làm bài:

• Đừng nhắc ngay

• Đừng làm hộ

• Quan sát xem điều gì xảy ra khi con tự chịu trách nhiệm

Today’s Affirmation

“Con tôi không lười. Con chỉ đang phát triển theo nhịp của riêng mình.”

Xem thêm: