Khi con “lạ lắm” – thật ra là con đang tìm mình

Hiểu con tuổi Teen qua đặc tính nghề Holland - Góc Hiểu con tuổi Teen

“Sao con cứ đổi ý xoành xoạch vậy?”

Hôm nay con mê vẽ tranh, mai lại muốn học lập trình, mốt lại đòi làm YouTuber.

Nhiều ba mẹ thở dài: “Tuổi này chẳng biết mình là ai, mai mốt ra đời sao sống nổi?”

Khoan đã ba mẹ ơi :

Dưới góc nhìn tâm lý học, đây không phải là lạc hướng, mà là con đang thử nghiệm bản sắc – đúng giai đoạn phát triển rất là… chuẩn bài.

Một trong những “tấm bản đồ” giúp ba mẹ đỡ hoang mang khi nhìn con chính là lý thuyết đặc tính nghề Holland (RIASEC) do John Holland phát triển.

Và tin vui là: mô hình này đặc biệt hữu ích với tuổi teen nếu dùng đúng cách.

Holland không phải để “chọn nghề sớm”, mà để hiểu con sâu

Lý thuyết Holland nói đơn giản thế này:

Con người có xu hướng thích những môi trường phản chiếu tính cách bên trong.

Khi tính cách – môi trường phù hợp (Goodness of Fit) → con học tốt hơn, ít stress hơn, và sống “đúng mình” hơn.

RIASEC chia xu hướng tính cách – sở thích thành 6 nhóm, không phải để đóng khung, mà để có ngôn ngữ chung giữa cha mẹ – con cái.

Ba mẹ đọc tới đây, thử dừng 3 giây nhé:

“Lâu nay mình nhìn con bằng ánh mắt tò mò, hay bằng ánh mắt lo lắng?”

6 nhóm Holland – nhìn con bằng con mắt… bớt phán xét

R – Realistic | Con của hành động

Đặc điểm:

• Thích làm hơn nói, ghét ngồi yên

• Hay tháo đồ, sửa máy, chơi thể thao, vận động tay chân

Ba mẹ hay nhầm: “Con lười học / không tập trung”

Thực ra: Con học tốt nhất qua hành động

💡 Gợi ý cho ba mẹ:

• Trò chuyện song song khi đang làm việc chung (rửa xe, nấu ăn, sửa đồ)

• Cho con thử robotics, làm mộc, DIY, thể thao

Ba mẹ có đang bắt một đứa trẻ R phải học như trẻ I không?

I – Investigative | Con của câu hỏi “Tại sao?”

Đặc điểm:

• Hay tranh luận, thích đào sâu, mê logic

• Có thể ít nói, thích một mình

Ba mẹ hay nhầm: “Con lạnh lùng, thiếu kỹ năng xã hội”

Thực ra: Con đang xây thế giới bên trong

💡 Gợi ý:

• Giải thích lý do thay vì “vì mẹ nói thế”

• Cho con nghiên cứu, so sánh, làm dự án nhỏ

Mình có đang sợ con hỏi nhiều hơn là tò mò cùng con không?

A – Artistic | Con của cảm xúc & sáng tạo

Đặc điểm:

• Nhạy cảm, cá tính, ghét khuôn mẫu

• Phòng có thể… hơi bừa

Ba mẹ hay nhầm: “Con mơ mộng, không thực tế”

Thực ra: Con đang xử lý cảm xúc bằng sáng tạo

💡 Gợi ý:

• Khen quá trình, không chỉ kết quả

• Cho con “vùng sáng tạo” riêng

• Giúp con thấy nghề sáng tạo không phải ngõ cụt

Mình đang lo cho tương lai con, hay đang vô tình bóp nghẹt hiện tại của con?

S – Social | Con của kết nối

Đặc điểm:

• Quan tâm người khác, dễ xúc động

• Dễ buồn khi bị từ chối hay cô lập

Ba mẹ hay nhầm: “Con yếu đuối, cả nể”

Thực ra: Con có năng lực thấu cảm cao

💡 Gợi ý:

• Dạy con thiết lập ranh giới

• Khen hành vi tử tế, lắng nghe

Mình có đang dạy con chăm người khác mà quên dạy con chăm mình không?

E – Enterprising | Con của dẫn dắt & ảnh hưởng

Đặc điểm:

• Thích lãnh đạo, thích thử – thích thắng

• Sớm quan tâm tiền bạc, vị thế

Ba mẹ hay nhầm: “Con ham danh, cái tôi lớn”

Thực ra: Con đang học tạo ảnh hưởng

💡 Gợi ý:

• Đàm phán thay vì áp đặt

• Dạy con thua cho đẹp – đứng dậy cho mạnh

Mình đang kìm con vì sợ con vấp, hay vì sợ… mình mất kiểm soát?

C – Conventional | Con của trật tự & cấu trúc

Đặc điểm:

• Gọn gàng, đúng giờ, thích kế hoạch

• Dễ lo lắng khi mọi thứ mơ hồ

Ba mẹ hay nhầm: “Con cứng nhắc, thiếu sáng tạo”

Thực ra: Con tạo sự an toàn cho chính mình

💡 Gợi ý:

• Báo trước thay đổi

• Giao con vai trò tổ chức, quản lý

Mình có đang sống quá tùy hứng khiến con bất an không?

Điều quan trọng nhất ba mẹ cần nhớ

Có lẽ điều khó nhất khi đồng hành cùng con tuổi teen không phải là không biết nên làm gì, mà là dám đi chậm lại khi mình đang rất lo.

Tuổi teen không phải là giai đoạn để con “quyết định cả đời”, mà là giai đoạn con được phép thử – sai – đổi hướng – rồi thử lại. Mỗi lần con đổi ý, không phải là con thiếu định hướng, mà là con đang thu thập dữ liệu về chính mình.

Holland không sinh ra để dán nhãn con, mà để ba mẹ có một tấm bản đồ tham khảo, giúp mình hiểu:

“À, hóa ra con đang nghiêng về hướng này –và mình có thể tạo cho con một môi trường phù hợp hơn.”

Cuối cùng, điều quan trọng nhấtkhông nằm ở câu hỏi “Sau này con sẽ làm nghề gì?” mà là câu hỏi sâu hơn, dịu hơn:

Con có đang hiểu mình không? Con có tin rằng mình là người có giá trị không? Và con có một mảnh đất đủ an toàn để lớn lên theo cách của mình không?

Khi ba mẹ làm được điều đó,con đường nghề nghiệp rồi sẽ tự mở ra –theo nhịp rất riêng của con.

Bạn có thể tham khảo: https://huongnghiepsongan.com/kpstholland/

Hình ảnh được sử dụng từ Hướng Nghiệp Sông An

---

Góc thực hành cho ba mẹ

Reflection Question

• Nếu con không giống kỳ vọng của mình, mình còn thấy con dễ thương không?

Daily Practice

• Quan sát 1 hoạt động con tự làm khi không bị ép

• Ghi chú: hoạt động đó gần nhóm R – I – A – S – E – C nào?

Today’s Affirmation

“Con tôi không cần đúng với mong muốn của tôi, con chỉ cần đúng với chính con.”

Xem thêm: