Nghịch lý “lười hay sợ?” – Khi con không dám làm vì… quá cầu toàn

(Một bài viết dành cho ba mẹ có con học giỏi, chăm chỉ – nhưng trong lòng lúc nào cũng căng như dây đàn)

“Đứa trẻ trong mơ” có thật sự đang ổn?

Con bạn:

• luôn đạt điểm cao

• bài vở chỉn chu

• thức khuya học bài, làm lại cho “hoàn hảo”

Ba mẹ tự hào. Hàng xóm ngưỡng mộ. Nhưng đâu đó trong lòng bạn vẫn thấy… không yên.

Con hay lo lắng. Con sợ sai. Con ngại thử cái mới. Và đôi khi, con trì hoãn đến phút chót như thể… lười.

Nếu bạn đang băn khoăn:

“Rốt cuộc con mình là lười thật, hay có điều gì khác đang diễn ra?”

Thì bài viết này dành cho bạn.

Câu hỏi dừng 3 giây:

Khi nhìn con “chậm lại”, bạn đang lo cho con – hay đang lo vì con không còn giống hình ảnh “con ngoan – con giỏi” mà mình quen thuộc?

Khát khao vươn lên hay chủ nghĩa hoàn hảo độc hại?

Theo các chuyên gia William Stixrud và Ned Johnson, không phải mọi sự nỗ lực đều giống nhau.

Nỗ lực lành mạnh (Striving for Excellence)

• Con muốn làm tốt vì con thích cảm giác chinh phục

• Con cho phép mình sai, rồi học từ sai

• Thành công mang lại niềm vui và sự sống động

Chủ nghĩa hoàn hảo (Perfectionism)

• Con phải làm hoàn hảo vì sợ bị đánh giá

• Sai = xấu hổ = thất bại

• Thành công không mang lại nhẹ nhõm, chỉ là… tạm yên

Khác biệt cốt lõi nằm ở động lực: yêu thích hay sợ hãi.

Câu hỏi dừng 3 giây:

Khi con cố gắng, bạn thấy ánh mắt con sáng lên – hay căng thẳng hơn?

Khi cầu toàn trông rất giống… lười biếng

Đây là nghịch lý khiến nhiều ba mẹ nhầm lẫn.

Con:

• không dám tham gia câu lạc bộ mới

• không chịu thử môn học khác

• trì hoãn làm bài, để sát deadline mới bắt đầu

Ba mẹ nghĩ: “Nó lười.”

Nhưng Ned Johnson chỉ ra:

Rất nhiều đứa trẻ trông như thiếu động lực, thực chất đang bị tê liệt vì sợ không làm tốt ngay từ đầu.

Để tránh cảm giác thất bại, con chọn né tránh.Và càng né, thế giới của con càng thu hẹp.

Câu hỏi dừng 3 giây:

Điều gì sẽ xảy ra nếu con được phép chưa giỏi mà vẫn được chấp nhận?

Ba mẹ có thể làm gì, thay vì vô tình nuôi lớn nỗi sợ?

1. Đổi cách nói chuyện: từ “đúng – sai” sang “hiệu quả – không hiệu quả”

Khi con dành 3 tiếng chỉ để sửa một bài đã xong, thay vì:

• “Con cầu toàn quá!”

• “Đi ngủ đi, làm gì cho mệt!”

Ba mẹ có thể hỏi nhẹ:

“Mẹ thấy con bỏ rất nhiều thời gian cho việc này. Cách làm này có đang giúp con tốt hơn không,hay làm con mệt hơn?”

Câu hỏi này không phán xét.

Nó giúp con tự soi lại cái giá của sự hoàn hảo.

2. Vũ khí mạnh nhất: ba mẹ dám… không hoàn hảo

Một điều rất đời mà Ned Johnson chia sẻ:

Ba mẹ cần làm gương cho sự không hoàn hảo.

Dám thử cái mới. Dám làm sai. Dám cười khi mình vụng về.

Khi ba mẹ không tự đánh mình vì lỗi nhỏ, con học được rằng:

“À, sai không phải là thảm họa.”

Câu hỏi dừng 3 giây:

Lần gần nhất con thấy bạn làm sai mà vẫn bình thản là khi nào?

3. Đừng dùng logic để trấn an nỗi sợ

Khi con lo lắng, não con không nghe lý lẽ.

Thay vì:

• “Có gì đâu mà sợ”

• “Ai cũng làm được mà”

Hãy thử:

“Mẹ hiểu là bắt đầu cái mới rất đáng sợ, nhất là khi mình chưa giỏi ngay. Con muốn cùng mẹ cân nhắc các lựa chọn không? Quyết định cuối cùng là ở con.”

Trao quyền kiểm soát giúp nỗi sợ dịu xuống.

Con không cần hoàn hảo để xứng đáng được yêu

Ba mẹ nào cũng mong con trưởng thành, mong con có một con đường vững vàng cho tương lai. Nhưng có lẽ, điều chúng ta mong không phải là một đứa trẻ luôn đúng, mà là một đứa trẻ đủ bình an để đi tiếp khi mọi thứ chưa trọn vẹn.

Thế giới này không đòi con phải hoàn hảo. Nó chỉ cần con cảm thấy đủ an toàn để dám thử một điều mới, dám sai một chút, và dám đứng dậy sau những lần chưa như ý.

Và đôi khi, điều nuôi con lớn lên nhất - không phải là thêm một lời thúc giục để con tốt hơn, mà là sự hiện diện vững vàng của người lớn bên cạnh, nhẹ nhàng nói với con rằng:

“Con cứ thử đi. Sai cũng được. Ba mẹ vẫn ở đây.”

---

Góc Thực Hành

Reflection Question

Tôi đang nuôi dưỡng nỗ lực lành mạnh, hay vô tình nuôi lớn nỗi sợ thất bại trong con?

Daily Practice

Tuần này, hãy kể cho con nghe một thất bại nhỏ của chính bạn – và bạn đã học được gì từ nó.

Today’s Affirmation

“Con tôi không cần hoàn hảo để được yêu thương. Con cần an toàn để trở thành chính mình.”

Xem thêm: